| Emocjonalne i psychologiczne aspekty niepłodności |
| Artykuły - Zdrowie |
| wtorek, 02 listopada 2010 00:00 |
|
O emocjonalnych i psychologicznych aspektach niepłodności zarówno z punktu widzenia kobiet jak i mężczyzn opowiada dr n.med Bartosz Chrostowski z Centrum Medycyny Rozrodu ARTVIMED.
Światowa Organizacja Zdrowia uznaje niepłodność za chorobę społeczną. Dzieje się tak ze względu na wysoką częstość występowania, jak również niezwykle szeroki zasięg społeczny choroby. Niepłodność nie dotyczy tylko jednego człowieka, ale bezpośrednio dotyka dwoje ludzi, a pośrednio wpływa na ich otoczenie – rodzinę, relacje ze znajomymi i przyjaciółmi, a nawet wydajność pracy. Szacuje się, że częstość występowania niepłodności wynosi ok. 9% (3,5 – 16,9%), z czego 56% par aktywnie poszukuje możliwości leczenia, ale jedynie 22% jest leczonych. Jedynym objawem choroby jest niemożność zajścia w ciążę i posiadania dziecka. W chwili szczęśliwych narodzin można uznać parę za całkowicie wyleczoną, niezależnie od przyczyny, organicznej, czynnościowej czy psychologicznej, wywołującej niepłodność. Jest to chyba jedyna choroba, w której leczenie objawowe może prowadzić do całkowitego wyleczenia. Z tego względu w ocenie skuteczności metod leczenia najważniejsze znaczenie ma tzw. wskaźnik taken home baby, odpowiadający liczbie zdrowych dzieci urodzonych w wyniku zastosowanych terapii.
Niezwykle istotny, a do niedawna niedoceniany, jest wpływ, jaki niepłodność wywiera na sferę emocjonalną i psychologiczna leczącej się pary. Niepłodna para narażona jest na negatywne komentarze i uwagi, dotyczące braku dzieci, często nieświadome, ze strony najbliższego otoczenia. Jednocześnie problemy z płodnością i niemożność posiadania dziecka są jedną z najtrudniejszych prób, na jakie może być wystawiony związek dwojga kochających się ludzi. Stres pojawia się już w chwili podejrzenia choroby. Zwykle jeden z partnerów zaczyna coś podejrzewać i stara się przekonać drugiego, co do konieczności wizyty u lekarza i poddania się specjalistycznym badaniom. W tym momencie mogą pojawić się problemy z komunikacją. Już samo podejrzenie niepłodności wywołuje głęboką frustrację, podważa rolę społeczną, może wywoływać poczucie winy. Dlatego pojawiają się obawy jak druga strona przyjmie taką sytuację, czy nie spowoduje to zaburzenia relacji, czy nie odsunie partnerów od siebie. Zdarza się, że szczególnie trudno jest przekonać drugą osobę, że powinni się zwrócić o pomoc do lekarza. Zwykle to kobieta jest stroną, która zaczyna coś podejrzewać i pierwsza podejmuje kroki w celu rozwiązania problemu. Mężczyzn trudniej dają się namówić do poddania się koniecznym badaniom i leczeniu, co wynika z tradycyjnie pojmowanej, stereotypowej roli społecznej. Wynik niekorzystny, wskazujący na obniżenie płodności podważa status społeczny mężczyzny, może powodować głęboki uraz psychiczny prowadzący do obniżenia poczucia własnej wartości. Ponadto niektórzy mężczyźni nie akceptują metod diagnostycznych ze względu na konieczność masturbacji. Warto zaznaczyć, że w przypadku diagnostyki czynnika męskiego podstawowe badanie, jakim jest badanie nasienia – spermiogram, jest całkowicie nieinwazyjne i szybkie. Inaczej jest w przypadku diagnostyki czynnika żeńskiego, która wymaga czasu i zastosowania metod inwazyjnych, a te charakteryzują się zwiększonym ryzykiem dla zdrowia kobiety.
Na tym etapie istotne jest prowadzenie szczerych, otwartych rozmów pomiędzy partnerami i zrozumienie dla obaw i nadziei drugiej osoby. Wzajemne wspieranie się może częściowo zmniejszyć stres i zapobiec oddalaniu się od siebie. Wspólne stawianie czoła problemowi może nawet umocnić związek, jeżeli dwoje tworzących go ludzi zrozumie, że mogą na sobie polegać bez względu na przeciwności. Niepłodność zawsze dotyczy dwojga ludzi i najlepiej z nią walczyć wspólnymi siłami. Warto też pamiętać, że im szybciej uda się ustalić przyczynę tym większa jest szansa na wyleczenie. Leczenie niepłodności nie jest podobne do leczenia innych chorób. Z powodu tego, że dotyczy niezwykle intymnych relacji miedzy dwojgiem ludzi oraz ze względu na stosowane metody, w tym techniki rozrodu wspomaganego medycznie, dotyka również systemu wartości, norm moralnych i etycznych. Ponadto lecząca się para angażuje i podporządkowuje całe swoje dotychczasowe życie terapii. Częste wizyty u lekarza, badania, pobyty w szpitalu, uzależnienie stosowanego leczenia od cyklu miesięcznego kobiety, wszystko to może prowadzić do zjawiska nadmiernej koncentracji na problemie. Ograniczeniu ulegają kontakty towarzyskie, każda wolna chwila, w tym urlopy czy wakacje podporządkowane zostają kolejnym etapom leczenia. Pojawia się wrażenie, że niepłodność zawładnęła całym życiem. Jeżeli dotyczy to jednego z partnerów, może on czuć się osamotniony, wyizolowany, niedoceniany przez drugiego. Kluczem do przezwyciężenia takiej sytuacji są otwarte, szczere rozmowy, opowiadanie sobie wzajemnie o lękach i emocjach. Niekiedy warto poszukiwać nowych zainteresowań, tak by nie poświęcać całej uwagi wyłącznie problemom płodności. Często w relacjach pacjentek pojawiają się problemy z seksualnością, określane jako brak zadowolenia ze współżycia. Pacjentki podają, że od chwili rozpoczęcia leczenia seks staje się czynnością niezwykle stresującą, podporządkowaną reżimowi leczenia. To sytuacja bardzo powszechna wśród par leczących się z powodu niepłodności. Planowanie stosunków płciowych pozbawia seks spontaniczności. Wrażenie, że miłość zmienia się w automatycznie wykonywaną czynność może rodzić poczucie winy. Terapia trwa często wiele lat, a utrzymujące się napięcie emocjonalne może powodować zmiany zachowania skutkujące częstymi konfliktami i osłabieniem pozytywnych uczuć do drugiej osoby. Wielu ludzi poddających się leczeniu z powodu niepłodności czuje się jakby byli na prawdziwej huśtawce nastrojów – na początku leczenia nadzieja, rozczarowanie, a nawet rozpacz, jeśli leczenie w tym cyklu się nie powiodło. Wielu czuje się znacznie bardziej podatnymi na stres dnia codziennego. Wiekszość ośrodków zajmujących się leczeniem niepłodności oferuje pomoc psychologiczną i seksuologiczną. Ośrodki leczenia niepłodności mogą również pomóc w kontakcie z grupami i stowarzyszeniami pacjentów, gdzie można podzielić się doświadczeniami z innymi parami zmagającymi się z tym samym problemem. Jedną z takich instytucji jest Assisted Conception Taskforce (ACT), międzynarodowa grupa ekspertów i pacjentów, której celem jest edukacja, doradztwo i pomoc dla niepłodnych par. Jednym z zadań ACT jest dostarczanie informacji o możliwościach leczenia oraz certyfikowanie ośrodków leczenia niepłodności oferujących nowoczesne i skuteczne metody diagnostyki i leczenia (www.assistedconception.net). |